چهارشنبه , ۱ آذر ۱۳۹۶
خانه > جاذبه های گردشگری تاریخی تهران > معرفی مدرسه دارالفنون در مرکز تهران

معرفی مدرسه دارالفنون در مرکز تهران

مدرسه دارالفنون یکی از مدارس تاریخی شهر تهران است که در بافت تاریخی پایتخت، در منطقه ۱۲ و در خیابان ناصرخسرو واقع شده است.

معرفی مدرسه دارالفنون

این مدرسه به ابتکار امیرکبیر در زمان ناصرالدین شاه برای آموزش علوم و فنون جدید در تهران تأسیس شد. دارالفنون نخستین دانشگاه تاریخ ایران پس از اسلام می باشد.

دارالفنون در روز یکشنبه ششم دی ماه ۱۲۳۰ برابر با پنجم ربیع‌ الاول ۱۲۶۸ قمری، سیزده روز پیش از قتل امیرکبیر در حمام فین کاشان و با حضور ناصرالدین شاه، آقاخان نوری صدراعظم جدید و گروهی از دانشمندان و معلمین ایرانی و اروپایی با ۳۰ نفر شاگرد رسماً گشایش یافت.

در روزنامه وقایع اتفاقیه آمده‌ است:

«در روز یکشنبه پنجم ماه ربیع نخستین از سال ۱۲۶۸ هجری مطابق سنه خامسه از جلوس سعادت مانوس، مدرسه مبارکه دارالفنون، واقعه در ارک محروسه تهران که بنا و انشاء از سال سابق شروع شده بود بر حسب امر فرمان مطاع افتتاح گردید و از آن تاریخ علوم مستظرف و فنون مستحدث و صنایع مستغرب که حکمای اروپا اساس آن‌ها را در ظرف چندین قرن برپا ساخته بودند در این تأسیس با تقدیس انتشار همی گرفت و اشتهار همی پذیرفت.»

در آن زمان هفت معلم اتریشی، آموزش محصلینی را که اغلب از خانواده‌ های مهم و بانفوذ بودند، بر عهده داشتند. با وجود آغاز به کار مدرسه عملیات ساختمانی آن تا سال ۱۲۶۹ هجری قمری ادامه داشت. در سال ۱۳۰۴ قمری نیرالملوک وزیر علوم تالار نمایشی در مدرسه ساخت تا مکانی برای اجرای تئاتر باشد. از آن زمان درب اصلی مدرسه در خیابان همایون بسته و دری به خیابان ناصریه سابق و ناصر خسرو فعلی گشوده شد. بعدها با اعتراض سفیر انگلستان به ملیت اتریشی این افراد، چند استاد ایتالیایی، فرانسوی و آلمانی نیز به این افراد اضافه شدند. سه استاد ایرانی طب، عربی و جغرافیا و یک استاد فرانسوی مقیم ایران نیز بزودی به این جمع افزوده شدند.

نام مدرسه

در مورد نام مدرسه نیز از نامه‌ های به جا مانده از امیرکبیر و مندرجات روزنامه وقایع اتفاقیه و اسناد دیگر برمی آید در آغاز نام خاصی برای این واحد آموزشی در دست ساخت در نظر نگرفته بودند و از این بنا با عناوین «مدرسه، مدرسه جدید، مکتبخانه پادشاهی، تعلیم خانه، معلم خانه و مدرسه نظامیه» یاد شده‌ است. در آخرین نامه‌ ای که امیرکبیر به سفیر ایران در روسیه برای پیگیری جذب استادان اروپایی می‌ نویسد، از این بنا به عنوان مدرسه نظامیه یاد می‌ کند.

رشته های تحصیلی

رشته های تحصیلی پیاده‌ نظام، سواره‌ نظام، توپ‌ خانه، مهندسی، پزشکی و جراحی، داروسازی و کانی‌ شناسی رشته‌ هایی بود که در دارالفنون تدریس می‌ شد. زبان فرانسه، علوم طبیعی، ریاضی، تاریخ و جغرافیا دروس مشترک همه رشته‌ ها بود، بعدها زبان انگلیسی، روسی، نقاشی و موسیقی به این درس‌ ها افزوده شد.

معماری

نقشه ساختمان با استفاده از طرح عمارت سربازخانه ولیچ انگلیس در اواخر سال ۱۲۲۹ هجری شمسی آماده و محمد تقی معمار باشی به احداث آن مأمور شد و کار را آغاز کرد. قسمت شرقی بنا در سال ۱۲۳۰ هجری شمسی اتمام یافت. هشتاد سال پس از فعالیت و در سال ۱۳۰۸ هجری شمسی (۱۳۴۸ قمری) ساختمان مدرسه به دستور اعتماد الدوله وزیر وقت معارف تخریب شد و ساختمان فعلی با نقشه مهندسی روسی ساخته شد.

ساختمان مدرسه پنجاه اتاق مربعی چهار در چهار ذرعی داشت که در چهار طرف حیاط قرار گرفته بودند. وضعیت ظاهری همه این اتاق ها «منقش و مذهب» توصیف شده که مشخص است همه آن ها دارای تزیینات چشم نواز نقاشی و گچبری رنگی بوده‌ اند. جلو اتاق ها ایوان و سایبان ساخته بودند. در وسط حیاط مدرسه حوض بزرگی قرار داشت که در اطراف آن باغچه‌ هایی برای کاشت درخت و ایجاد فضای سبز و گلکاری ایجاد شده بود. حدفاصل باغچه‌ ها را خیابان کشی و با آجرهای بزرگ معروف به قزاقی فرش کرده بودند.

در ضلع شرقی و در پشت کلاس ها چندین مغازه ساخته بودند که وزارت علوم و معارف در بالاخانه آن ها مستقر بود. در ضلع شمالی و پشت ساختمان مخابرات امروزی محوطه‌ ای وسیع با چند اتاق کوچک و بزرگ قرار داشت که مخصوص دانشجویان شعبه نظامی و بعد از آنها موزیک بود.

دارالفنون مجهز به آزمایشگاه فیزیک و شیمی و داروسازی، چاپخانه، کتابخانه، سفره خانه یا غذاخوری بود. در یکی از اتاق های آن دو اسکلت برای آموزش دانشجویان پزشکی نگهداری می‌شد. در نیمه اول سال ۱۳۰۴ قمری نیرالملوک وزیر علوم با همکاری امین السلطان وزیر مالیه با خرید و تخریب خانه‌های ساکنان ضلع جنوبی مدرسه، تالار بزرگ نمایش را ساخت تا ناصرالدین شاه، که در سفر فرنگ با تئاتر آشنا شده بود، در آن به تماشای تئاتر بپردازد.

تخریب و نوسازی مجدد

ساختمان دارالفنون زمان امیرکبیر هشتاد سال پابرجا ماند و با وجودی که همچنان قابل استفاده بود، در سال ۱۳۰۸ هجری خورشیدی تخریب شد. در این سال میرزا یحیی خان اعتماد الدوله قراگزلو وزیر معارف وقت ساختمان اولیه را در هم کوبید و با نقشه و نظارت مارکف، مهندس روسی، ساختمان فعلی را به جای آن ساخت. علی اصغر حکمت وزیر فرهنگ وقت نیز در سال ۱۳۱۳ در شمال و جنوب، عمارتی را بر آن افزود.

در حال حاضر درب ورودی بنا در شمال شرقی مدرسه و رو به خیابان ناصر خسرو باز می‌شود. این دروازه به شیوه معماری سنتی دارای طاق زنجیره‌ ای بلندی است. در دو سوی درگاه دو ستون استوانه‌ ای نقره‌ ای رنگ طاق این دروازه را نگه داشته‌ است. درست بالای در دو لنگه‌ ای چوبی و قهوه‌ ای رنگ مدرسه واژه دارالفنون و سال تأسیس آن ۱۲۶۸ قمری را بر کاشی نوشته‌ اند. این در که در یکی از چهار کنج مدرسه قرار دارد به فضایی هشتی مانند باز می‌شود که از سوی دیگر به فضای حیاط راه دارد.

ساختمان دو طبقه مدرسه در زمینی مستطیلی بنا شده‌ است. در رأس هر چهار ضلع چهار پلکان مارپیچی طبقه پایین مدرسه را به طبقه بالا متصل می‌کند. در حاشیه بیرونی پله‌ ها نرده آهنی تو پری نصب شده‌ است که مانع از سقوط افراد می‌شود.

ساختمان کنونی سی و دو کلاس درس دارد: دوازده کلاس در دو طبقه ضلع شرقی و به همان اندازه در ضلع غربی و هشت کلاس در دو طبقه ضلع شمالی. سالن های نمایش و غذاخوری نیز در ضلع جنوبی ساخته شده‌ اند.

ثبت در آثار ملی ایران

این بنای تاریخی در ۲۶ آبان ۱۳۷۵ به شماره ۱۷۴۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

تارنمای رسمی

برای مشاهده تارنمای رسمی مدرسه دارالفنون اینجا را کلیک نمایید.

تور مجازی

برای بازید بخش های مختلف مدرسه به صورت تور مجازی اینجا را کلیک نمایید.

مکان های گردشگری نزدیک

اگر برای بازدید به بافت تاریخی تهران و مدرسه دارالفنون رفتید حتما سری به کاخ گلستان، بازار تهران، مسجد امام خمینی (شاه) و دیگر نقاط تاریخی این منطقه بزنید و از تهران قدیم لذت ببرید.

بازدید و دسترسی

متاسفانه در حال حاضر امکان بازدید از این مجموعه باهماهنگی قبلی و بیشتر برای دانش آموزان امکان پذیر است. ولی علاقه مندان می توانند نمای بیرونی ساختمان را از خیابان ناصرخسرو مشاهده کنند.

آدرس: میدان امام خمینی، خیابان ناصرخسرو

برای دسترسی به این مکان بهترین مسیر استفاده از ایستگاه امام خمینی (ره) واقع در خط های یک و دو مترو تهران است. پس از خروج از ایستگاه به سمت خیابان ناصرخسرو بروید تا به مدرسه دارالفنون برسید.

در زیر نیز نقشه جانمایی مدرسه دارالفنون جهت استفاده علاقه مندان قرار داده شده است.

همچنین ببینید

خانه مقدم

خانه و موزه مقدم در بافت مرکزی تهران

خانه مقدم که در منطقه ۱۱ تهران و در نزدیکی بافت تاریخی پایتخت قرار دارد، …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *