چهارشنبه , ۱ آذر ۱۳۹۶
خانه > جاذبه های گردشگری تاریخی تهران > خانه و موزه مقدم در بافت مرکزی تهران

خانه و موزه مقدم در بافت مرکزی تهران

خانه مقدم که در منطقه ۱۱ تهران و در نزدیکی بافت تاریخی پایتخت قرار دارد، یکی از جاذبه های گردشگری تهران است که مربوط به دوره قاجار بوده و امروزه از آن به عنوان موزه استفاده می شود و علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ را به سمت خود می کشاند. این خانه تاریخی در خیابان امام خمینی (ره) قرار دارد و به واسطه داشتن اشیای تاریخی و گرانبها به یکی از گرانترین خانه های جهان مشهور شده است.

معرفی خانه و موزه مقدم

خانه مقدم از جمله خانه های مجلل دوران قاجار است که متعلق به یکی از درباریان آن زمان به نام محمد تقی خان احتساب الملک بوده است. احتساب الملک دارای دو پسر به نام های حسن و محسن بود که جهت ادامه تحصیل به اروپا رفتند. حسن در فعالیت های ادبی، سیاسی و اجتماعی حضور فعالی داشت و در جوانی فوت کرد. از او نمایشنامه بسیار معروف «جعفرخان از فرنگ آمده» به جا مانده است. برادر کوچکتر (محسن) پس از اتمام تحصیلات خود در رشته های نقاشی، تاریخ هنر و باستان شناسی در سال ۱۳۱۵ هجری شمسی به وطن بازگشت و به همراه همسر فرانسوی خود «سُلما» در خانه پدری (محل کنونی موزه مقدم) ساکن گردیدند.

زنده‌ یاد استاد مقدم که متولد ۱۲۷۹ خورشیدی بود، جزو اولین باستان شناسان ایرانی بود که به همراه اساتید باستان شناسی در محوطه‌ های تاریخی فعالیت می‌ کرد. وی همچنین از شاگردان استاد کمال الملک و همچنین باستان شناس و موسس دانشگاه هنرهای زیبا و استاد دانشگاه تهران بود که با همسر فرانسوی زبانش تصمیم گرفتند همه تلاش خود را برای برپا کردن یک موزه از اشیای گران‌ بهایی که در حال از بین رفتن است بکار گیرند. مقدم که از کودکی به نقاشی علاقه زیادی نشان می داد، در مکتب کمال الملک نقاشی یاد گرفت. حتی در تابلوی معروف کمال الملک از کلاس درسش نیز محسن مقدم به تصویر کشیده شده است.

آن ها در کنار فعالیت های علمی به گردآوری آثار و اشیاء تاریخی و فرهنگی پرداختند. استاد مقدم بسیاری از آثار ارزشمند جمع آوری شده مانند کاشی، قطعات سنگی تراشیده شده و … را با الهام از فضاهای سنتی – تاریخی به نحو چشمگیری در جای جای این عمارت قدیمی نصب و برخی دیگر مانند کلکسیون پارچه، چپق و قلیان، سفالینه، شیشه، تابلو نقاشی، مسکوکات، مهرها و اسناد تاریخی و …  را با نظم و ترتیب خاصی در خانه پدری نگهداری نمود.

از ویژگی های بارز این موزه همگون بودن نسبی فضای معماری با آثار تاریخی موجود در آن است.

این خانه در سال ۱۳۵۱ از سوی محسن مقدم به دانشگاه تهران اهدا شد. استاد محسن مقدم در سال ۱۳۶۶ هجری شمسی دارفانی را وداع گفت و پس از مرگ همسر ایشان در سال ۱۳۶۹ هجری شمسی، تولیت خانه و موزه مقدم در اختیار مستقیم دانشگاه تهران قرار گرفت.

بخش های مختلف

فضایی که خانه و موزه مقدم در آن قرار گرفته است، با مساحتی برابر با ۲۱۱۷ مترمربع شامل سه حیاط بیرونی، اندرونی و سرایداری است. که در ادامه به توضیح آن ها می پردازیم.

بخش های گوناگون خانه مقدم (موزه مقدم):

۱حیاط بیرونی

ضلع جنوبی 

۱-۱- ساختمان بیرونی (تابستانی) که در ضلع جنوبی حیاط بیرونی واقع شده و متشکل از دو بخش است:

۱-۱-۱- اتاق پیشخوان:

این مکان در زمان حیات محسن مقدم به عنوان اتاق جانبی سالن پذیرایی مورد استفاده قرار می گرفته است. در حال حاضر در بخشی از این اتاق به معرفی استاد مقدم و فعالیت های کاری و علمی ایشان در قالب عکس، لوازم شخصی و در بخشی دیگر به نمایش آثار تزئینی چوبی، وسایل آشپزخانه و صندوق خانه های قدیمی پرداخته شده است.

۲-۱-۱- اتاق پذیرایی (سالن گاهنگاری):

این سالن محل کار، فعالیت های علمی و پذیرایی از مهمانان بوده است. در حال حاضر سعی بر آن شده که با بخشی از آثار و اشیاء تاریخی مجموعه موزه مقدم، توالی و تسلسلی از آثار تاریخی ایران در این سالن به نمایش گذارده شود که نشانگر فرهنگ های گوناگون، در دوره های مختلف تاریخی هستند. آثاری چون سفالینه ها، ابزار های سنگی، مفرغینه ها، شیشه ها، مهرها و اثر مهرها و اشیاء فلزی غیره.

۳-۱-۱- حوضخانه:

این زیرزمین در دوره مظفری (۱۳۲۴-۱۳۱۳ هجری قمری) همزمان با احداث خانه توسط احتساب الملک پدر محسن مقدم  بنا شده است. تزئینات دیوارهای حوضخانه توسط استاد محسن مقدم  از کاشی و قطعات ظروف سفالین برگرفته از آثاری نفیس متعلق به سده های چهارم تا سیزدهم هجری قمری است که سیر و تحول صنعت سفال و کاشی ایران را به نمایش می گذارد.

۲-۱- کارگاه (کتابخانه):

این محل در حقیقت کارگاه (آتلیه) محسن مقدم بوده است که در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی ساخته شده است. در حال حاضر به منظور نگهداری از کتاب های دکتر مقدم و دیگر کتاب های مرتبط با باستان شناسی و هنر جهت استفاده پژوهشگران و عموم مردم، این محل تبدیل به کتابخانه شده است.

ضلع غربی

۳-۱- ساختمان اربابی (برج):

این ساختمان در زمان حیات دکتر محسن مقدم در سال ۱۳۴۵ هجری شمسی و با کمک دکتر ابوالقاسمی یکی از شاگردان ایشان در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران به شکل قلعه های قرون وسطی اروپا ساخته شده است. دکتر مقدم سعی بر این داشته تا در این محل بخشی از هنرهای مردمی ایران را به نمایش بگذارد. این ساختمان بخش های مختلفی چون اتاق کدخدا، حمام کوچک و خانگی با کاشی های قاجاری با مضمون استحمام، اتاق صدف، اتاق تدخین و زیرزمین با تزیینات سفال را در بر می گیرد.

۴-۱- ایوان قاجار:

دکتر مقدم در ضلع شمالی ساختمان اربابی (برج) ایوانی را بر پایه چند ستون و طاق ساخته است. این ایوان با استفاده از کاشی های دوران زندیه و قاجار مزین شده است. در وسط این ایوان حوضچه مرمری کوچکی متعلق به حمام فتحعلی شاه کار گذاشته شده است که آب از آن فوران کرده و از طریق یک جوی باریک به داخل استخر می ریزد. استخر مذکور که در حاشیه شمالی حیاط بیرونی واقع شده است در سال ۱۳۳۵ هجری شمسی در جریان سفر زنده یاد دکتر مقدم به اسپانیا، از روی استخر و آب نماهای باغ الحمراء (باغی از دوران صدر اسلام اسپانیا) الگو برداری و با استفاده از حوض یاد شده و تعدادی فواره قدیمی اجرا گردید.

ضلع شمالی 

۵-۱- گلخانه:

در انتهای غربی ضلع شمالی خانه مقدم گلخانه ای مزین به کاشی های لعابدار قدیمی و ازاره های سنگی حجاری شده زیبا با مضمون گل و گیاه ایجاد شده است.

ضلع شرقی

۶-۱- دیوار تجدد:

دو حیاط اندرونی و بیرونی با دیواری مرکب از چند عدد ستون مارپیچی و تعدادی طاق بر روی این ستون ها با تزیینات کاشی و پایه ستون های حجاری شده مشابه پایه ستون های کاخ چهل ستون اصفهان از همدیگر جدا می شوند. دکتر مقدم این پایه ستون ها را در هنگام تخریب کاخ خواهر ناصرالدین شاه به این محل انتقال داده است. دیوار تجدد توسط مهندس هوشنگ سیحون طراحی و اجرا شده است.

۷-۱- حوض ژاپنی:

دکتر مقدم و همسرشان در حیاط بیرونی باغچه و حوضی را با الهام از باغ های طراحی و اجرا کرده اند.

۲حیاط اندرونی 

ضلع شمالی 

۱-۲- ساختمان شمالی:

در این ضلع حیاط ساختمانی واقع شده که شامل فضاهای زیر است:

۱-۱-۲- زیرزمین:

در دوران اولیه احداث خانه مقدم از این محل به عنوان حمام و انباری استفاده می شده است که در زمان حیات دکتر مقدم کارایی خود را از دست می دهد و تبدیل به یک انبار می شود. در حال حاضر این محل بازسازی و مرمت شده است و به عنوان گنجینه آثار تاریخی موزه مورد استفاده قرار می گیرد.

۲-۱-۲- ایوان:

این ایوان با نمای بیرونی به شکل دو سنتوری با گچبری ایرانی و بر روی چهار ستون با گچبری کرنتی بر پا شده است. این ایوان با دو رشته پلکان مارپیچ از حیاط قابل دسترسی است و هنوز شکل قدیم خود را حفظ نموده است. تزیینات این محل توسط دکتر مقدم و با استفاده از کاشی های کوباچه (چند رنگ) صفوی، آینه کاری زندیه و قاجار و کاشی های معرق و خشتی قاجار و پهلوی اول صورت گرفته است.

۳-۱-۲- اتاق قاجار (سالن زمستانی):

دکتر مقدم این محل را با آثار ارزنده ای از دوران زندیه و قاجاریه چون طاقچه گچبری زندیه از اصفهان، شومینه ای از قصر فیروزه و غیره تزئین نموده است و به همین دلیل آن را اتاق قاجار نامیدند. در حال حاضر نیز آثاری از دوران قاجار و پهلوی در این اتاق به نمایش گذارده شده است.

۴-۱-۲- اتاق نشیمن:

این اتاق محل اصلی زندگی و به عبارتی اتاق نشیمن و زندگی دکتر محسن مقدم و همسرشان بوده است. تعدادی قلمدان، جعبه و گنجفه های (کارت های بازی) پاپیه ماشه و نیز نقاشی هایی که توسط دکتر مقدم کشیده شده به نمایش در آمده است.

ضلع شرقی

۲-۲- دیوار:

این ضلع شامل یک دیوار محوطه است. آن گونه که عکس های قدیمی موزه مقدم نشان می دهند، دکتر مقدم این دیوار را در مراحل مختلف با کاشی ها و ظروف قاجاری آراسته و در وسط این دیوار نیز به زیبایی، طاقنمایی طراحی و اجرا شده است.

۳-۲- حیاط:

این حیاط توسط دکتر مقدم و همسرشان با الهام از طرح فرش های دوران صفوی و قاجار با محوریت حوض در وسط و باغچه های پیرامونی طراحی شده است.

۳- حیاط سرایداری (بخش اداری):

از این حیاط در ابتدا به عنوان مطبخ و محل سکونت مستخدمین و سرایداران استفاده می شده است. این بخش از موزه که در قسمت جنوب شرقی آن واقع شده، به علت فرسودگی بیش از حد با اندکی تغییر، مرمت و بازسازی، در حال حاضر به عنوان بخش اداری موزه مورد استفاده قرار می گیرد.

تاریخچه جمع آوری وسایل

مقدم در دفترچه خاطراتش نحوه به دست آوردن بسیاری از اشیای تاریخی موجود در این خانه را شرح داده که یا آن ها را از دستفروش های بازار و یا از مالکانی که قصد تخریب خانه های تاریخی خود را با تمام ملحقاتش داشتند خریداری کرده است. برخی دیگر از این اشیا درحال خروج از کشور بودند و یا در حراجی های کشورهای بیگانه دست به دست می شدند که مقدم با ثروت خانوادگی اش آنها را خریده و به ایران برگرداند. اما بسیاری دیگر از این اشیای تاریخی توسط سفرا و فرهنگیانی که مهمان مقدم بودند به این خانواده هدیه داده شده است، مانند اشیایی که حدس زده می شود از بیت المقدس به او هدیه شده است.

در سال ۱۳۵۱ هجری شمسی زنده یاد استاد مقدم (استاد ممتاز دانشگاه تهران) با توجه به علاقه وافرش به علم، تاریخ و هنر، خانه پدری خود را به همراه آثار نفیس گردآوری شده وقف دانشگاه تهران نمود. استاد محسن مقدم در سال ۱۳۶۶ هجری شمسی دار فانی را وداع گفت و پس از مرگِ همسر ایشان در سال ۱۳۶۹ هجری شمسی، تولیت موزه مقدم در اختیار مستقیم دانشگاه تهران قرار گرفت و پس از چند سال عملیات مرمت، در مرداد ماه سال ۸۸ درب این خانه به روی بازدیدکنندگان گشوده شد.

بازدید مجازی

جهت بازدید مجازی از خانه و موزه مقدم اینجا را کلیک کنید.

ثبت در آثار ملی ایران

این اثر در تاریخ ۲۰ آذر ۱۳۷۹ با شماره ثبت ۲۹۲۹ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.

دسترسی، ساعات بازدید و تلفن

بهترین روش برای دسترسی به خانه و موزه مقدم استفاده از مترو است. در صورتی که قصد دارید از طریق مترو خانه مقدم را ببینید، در ایستگاه حسن آباد واقع در خط ۲ متروی تهران از قطار پیاده شده و در پیاده رو سمت راست در جهت غرب خیابان امام خمینی (ره) حرکت کنید. موزه مقدم بعد از خیابان شیخ هادی منتظر شماست.

آدرس خانه و موزه مقدم: تهران، خیابان امام خمینی (ره)، بعد از خیابان شیخ هادی، جنب بانک ملت، پلاک ۲۵۱

تلفن مجموعه: ۶۶۴۶۳۱۴۴

ساعات بازدید: یکشنبه الی جمعه از ساعت ۹ تا ۱۶:۳۰

در ادامه نیز جانمایی خانه و موزه مقدم در نقشه جهت استفاده علاقه مندان آورده شده است.

همچنین ببینید

موزه فرش ایران

معرفی موزه فرش ایران در تهران

موزه فرش ایران یکی از موزه های زیبا و تخصصی شهر تهران است که همه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *