پنج شنبه , ۳۰ شهریور ۱۳۹۶
خانه > جاذبه های گردشگری مذهبی تهران > امامزاده های تهران > امامزاده یحیی در بافت تاریخی تهران

امامزاده یحیی در بافت تاریخی تهران

امامزاده یحیی (ع) یکی از امامزاده های تهران است که در محله عودلاجان واقع در بافت تاریخی مرکز تهران قرار گرفته است. این امامزاده به همراه دیگر جاذبه های بافت تاریخی تهران مانند بازار تهران، مسجد امام خمینی، حمام نواب و …، باعث جذب گردشگران بسیاری از ایران و خارج از کشور در تمامی ایام سال شده است.

معرفی امامزاده یحیی (ع)

امامزاده یحیی نام بقعه ابوالقاسم عزالدین یحیی است و همانطور که اشاره شد، در محله عودلاجان تهران قدیم واقع شده است و از شمال به خیابان امیرکبیر، شرق به خیابان ری، جنوب به خیابان ۱۵ خرداد و از غرب به خیابان شهید مصطفی خمینی می‌ رسد.

نسب

صندوق چوبی روی مرقد است که دارای تاریخ ۸۹۵ هجری قمری است. و روی آن در باب نام و نسب امامزاده یحیی چنین نوشته شده: «وی با ۱۵ واسطه به امام چهارم می‌ رسد و پس از پدر نقابت طالبیه ری، قم و آمل را به عهده داشته و به سال ۵۹۲ هجری قمری به دست علاء الدین تکش خوارزم شاه به شهادت رسیده‌ است.»

به عقیده برخی همانطور که در کتاب «شریف رضی» مطرح شده است، حضرت یحیی از فرزندان امام سجاد (ع) است اما بر روی صندوق قبر بقعه، نام یحیی بن زید، فرزند امام حسن مجتبی (ع) آمده است.

همچنین قبر دیگری که در امامزاده موجود است، متعلق به امامزاده «محمد» است که به گفته شریف رازی برادر امامزاده یحیی است و در سال ۵۹۲ هجری قمری به دست علاء الدین تکش خوارزمشاه به شهادت رسید. همچنین آرامگاه مرحوم بهاء الملک همدانی نیز در این مکان قرار دارند.

زندگی نامه

همسر امامزاده یحیی دختر عمه سلطان‌ سنجر بن ملک شاه، پادشاه مقتدر سلجوقی بود که مورد تکریم پادشاه وقت «طغرل بیک سلجوقی» قرار می‌ گرفت. اما زمانی که سلطان محمد خوارزمشاه بعد از جنگی که با طغرل بیک داشت او را کشت، امامزاده یحیی را مظلومانه به شهادت رساند.

مردم برای حفاظت از قبر او مسجدی ساختند و در ساعاتی که مردم نبودند خادم مسجد از آن‌ جا محافظت می‌ کرد. بنابراین امکان نبش قبر توسط سپاه خوارزمشاه از بین رفت.

از احفاد ایشان نیز می توان به جمعی از مشاهیر و مراجع تهران، کاشان و عراق از جمله علامه نقیب سید ابولحسن المطهر، محمد الشریف، الحسین الکوکبی، السید علاء الدین، السید شرف الدین محمد و السید زین الدین مطهر اشاره کرد.

معرفی بنا و معماری

بنای آرامگاه امامزاده یحیی به حدود ۸۰۰ سال پیش و به زمان خوارزمشاهیان می‌ رسد. مساحت بنا حدود ۱۵۰۰ متر مربع است. گنبد کاشی‌ کاری شده فیروزی رنگ و مخروطی‌ شکل آن در اثر گذر زمان از بین رفته بود که در طی سال‌ های ۱۳۵۲ هجری شمسی ترمیم شده است.

آن طور که بر روی در قدیمی بقعه در دو کتیبه کوچک به خط ثلث نوشته‌ اند، بنای قدیمی در زمان مغولان ساخته شده است. در زمان قاجاریه نمای خشتی برج تغییر و ایوان‌، اتاق‌ ها و سایر متعلقات به آن اضافه شد و به مرور سایر تزیینات مثل آینه‌ کاری‌، کاشی و معرق‌، مسجد و موزه و کتابخانه بقعه به بنایی اصیل با کاربردی امروزی تبدیل شده است.

صندوق منبت‌ کاری شده عتیقه داخل امامزاده یحیی آن‌ طور که در کتیبه به آن اشاره شده به دستور ملک‌ شاه غازی و در سال ۸۹۵ هجری قمری توسط دو برادر به نام‌ های استاد حسین و استاد محمد لواسانی ساخته شده‌ است. همچنین این صندوق قدیمی‌ ترین اثر منقول در آستان امامزاده یحیی به شمار می رود.

بنای اصلی امامزاده متشکل از برج خشتی هشت‌ ضلعی و دارای گنبد هرمی شکل ۱۲ ضلعی بوده است که به همراه صحن آن به‌ کلی در سال ۱۳۱۸ ویران شد و یک موسسه دولتی در سال ۱۳۱۹ آن‌ جا ساخته شد. مقبره که داخل سردابی در عمق چهار متری زمین قرار داشته از آسیب جان سالم به‌ در می‌ برد. از این رو یک‌ سال بعد باعث تجدید بنای امامزاده می‌ شود.

در سال ۱۳۲۰ بنای جدید به همان سبک بنای قدیمی دوباره ساخته شد و تزئیناتی در طول سال‌ ها به آن اضافه شد به طوری که در سال ۱۳۳۰، مساحت آستان ۱۵ برابر مساحت فعلی بود که شامل مدرسه، شفاخانه در جنوب امامزاده، حوض، سالن‌ گردهمایی، دفتر آستانه، مسجد، قهوه‌ خانه، توتستان، غسالخانه و گورستان، حریم امامزاده و قناتی که از کوی زندان سرازیر بوده و تا محله عودلاجان ادامه داشته است و از داخل امامزاده گذر می‌ کرده، بوده است.

بر روی درب قدیمی بقعه که چندان بزرگ نبوده، در دو کتیبه کوچک به خط ثلث نوشته‌ اند: بانی بقعه خشتی قدیم شخصی به نام قرابشاره بوده و معمار آن، دیو حسن نام داشته‌ است.

ضریح حضرت امامزاده یحیی در اطاقی به مساحت حدوداً ۵۰ متر مربع قرار گرفته است که در وسط، ستون هایی است که داخل آن به صورت درگاه های کاشی کاری شده ای در دو قسمت بالایی و پایینی قرار دارد. بر روی کتیبه ای که بر روی ضریح نصب شده است سال ۱۳۵۸ را نشان می دهد که در زمان امام خمینی (ره) بازسازی شده است. قسمت های دیگری شامل ایوان، کفش کن، اتاق موزه و دفتر آستانه و کتابخانه به تدریج تا سال ۱۳۳۰ هجری شمسی به بنا اضافه گشته و کاشی کاری گنبد و تزئینات ملحقات بنا انجام گرفته است.

قدیمی ترین چنار تهران

در حیاط این امامزاده درخت چناری با قدمت ۹۰۰ ساله قرار دارد. این چنار کهن‌ سال‌ ترین چنار زنده تهران است که در جوار صحن مخصوص بانوان امامزاده یحیی با قطر هفت متر قرار دارد. تعداد این چنارها سه عدد بوده که یکی در خیابان قرار داشته و گویا و مزاحم رفت‌ و آمد بوده است که شهرداری آن را بریده و دیگری هم خشک‌ شده است. درخت باقی‌ مانده با شماره یک و در سال ۱۳۳۰ در فهرست وزارت فرهنگ و اداره باستان‌ شناسی به ثبت رسیده است.

مرمت

در سال ۱۳۲۴ کتابخانه، موزه، مرقد و دیوارکشی دور حریم امامزادگان انجام شد و این بنا تا سال ۱۳۶۸ برپا بود تا بر اثر حملات رژیم بعث عراق در جنگ تحمیلی صدمه دید و اکثر آن ویران شد اما خوشبختانه در سال های اخیر فعالیت های عمرانی بسیاری در بقعه امامزاده یحیی انجام پذیرفته که ضمن حفظ و نگهداری آثار گذشته، فضای اطراف حرم توسعه یافته‌ است.

مراسم مذهبی

از گذشته تا کنون مراسم مختلفی در امامزاده برگزار شده است که می‌ توان به مراسم خیرات شب‌ های جمعه برای اموات با روشن کردن فانوس و نذر و نیاز، مناسبت‌ های ویژه عزاداری سالار شهیدان، مراسم شهادت قاسم ثانی، تعزیه بازار شام و تعزیه حضرت علی اکبر (ع) اشاره کرد. همچنین در اعیاد جشن مولودی‌ خوانی همراه با پذیرایی در امامزاده برگزار می شود. همچنین مراسم روز ولادت و شهادت امام سجاد (ع) همه ساله با رونق خاصی و با حضور مردم مومن انجام می شود.

ثبت در آثار ملی ایران

این بنای تاریخی و مذهبی در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ به شماره ۲۴۱ در آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

دسترسی

بهترین مسیر برای رسیدن به بافت تاریخی تهران و امامزاده یحیی، استفاده از ایستگاه مترو پانزده خرداد واقع در خط یک مترو تهران است. وقتی از ایستگاه پیاده شوید، خیابان پانزده خرداد را به سمت شرق بروید و بعد از خیابان مصطفی خمینی، کوچه امامزاده یحیی در قسمت شمالی خیابان را وارد شوید و با اندکی پیاده روی در بافت تاریخی به امامزاده یحیی برسید. همچنین می توانید پس از زیارت کوچه امامزاده یحیی را به سمت شمال ادامه داده و از حمام تاریخی نواب نیز دیدن فرمایید.

در ادامه نیز نقشه جانمایی امامزاده جهت استفاده علاقه مندان قرار داده شده است.

امتیازدهی

امتیاز کل مطلب

User Rating: Be the first one !

همچنین ببینید

امامزاده زید

امامزاده زید (ع) در بافت مرکزی تهران

امامزاده زید (ع) یکی از امامزاده های معروف تهران است که در بافت تاریخی پایتخت …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *